Μια περιφέρεια που καλείται να υπηρετήσει διεθνείς σχεδιασμούς παραμένει απομονωμένη από το ίδιο της το εθνικό σιδηροδρομικό δίκτυο – Δημογραφικό, επιχειρηματικότητα και περιφερειακή συνοχή περνούν μέσα από τις ράγες που έχουν στρωθεί μόνο από εξαγγελίες…
Υπάρχουν στιγμές που μια υποδομή παύει να αποτελεί τεχνικό έργο και μετατρέπεται σε πολιτικό και εθνικό ζήτημα.
Ο σιδηρόδρομος στη Θράκη είναι πλέον μια τέτοια περίπτωση.
Τα τελευταία χρόνια η Αλεξανδρούπολη έχει αποκτήσει πρωταγωνιστικό ρόλο στους ευρωπαϊκούς και διεθνείς σχεδιασμούς. Το λιμάνι της προβάλλεται ως εναλλακτική πύλη μεταφορών προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, ως ενεργειακός κόμβος μέσω του FSRU και των διεθνών διασυνδέσεων φυσικού αερίου, αλλά και ως κρίσιμος στρατιωτικός σταθμός για τη μεταφορά δυνάμεων και υλικού του ΝΑΤΟ προς τα Βαλκάνια και την Ανατολική Ευρώπη.
Η περιοχή φιλοξενεί διαδοχικές επενδύσεις, διεθνείς πρωτοβουλίες, ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις και υψηλού επιπέδου επισκέψεις.
Κι όμως, πίσω από τη γεωπολιτική υπεραξία παραμένει μια αδιαμφισβήτητη πραγματικότητα:
Η Θράκη εξακολουθεί να είναι η μοναδική ίσως περιφέρεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης που αντιμετωπίζει τόσο έντονα χαρακτηριστικά συγκοινωνιακής απομόνωσης.
Μια περιοχή που παρουσιάζεται ως διεθνής πύλη της Ευρώπης αδυνατεί ακόμη να εξασφαλίσει μια αξιόπιστη και σύγχρονη σιδηροδρομική σύνδεση με τη Θεσσαλονίκη και την Αθήνα.
Μια περιοχή που καλείται να εξυπηρετήσει στρατηγικούς σχεδιασμούς συμμαχιών, ενεργειακών δικτύων και διεθνών εμπορικών διαδρομών δεν μπορεί να προσφέρει στους ίδιους της τους κατοίκους το αυτονόητο: τη δυνατότητα να ταξιδεύουν γρήγορα, οικονομικά και με ασφάλεια προς την υπόλοιπη χώρα.
Η γεωπολιτική αναβάθμιση χωρίς τοπικό αποτύπωμα
Η συζήτηση για την Αλεξανδρούπολη κυριαρχείται τα τελευταία χρόνια από λέξεις όπως ενεργειακή ασφάλεια, στρατηγική αυτονομία, εφοδιαστικές αλυσίδες, Sea2Sea, διασυνδεσιμότητα, αμυντική συνεργασία.
Όμως η πραγματική επιτυχία μιας γεωπολιτικής επιλογής δεν κρίνεται αποκλειστικά από το πόσα φορτία θα περάσουν από ένα λιμάνι ή από το πόσες στρατιωτικές αποστολές θα χρησιμοποιήσουν μια υποδομή.
Κρίνεται από το αν αυτή η υπεραξία μεταφράζεται σε καλύτερη ζωή για τους κατοίκους της περιοχής.
Σήμερα όμως αυτό δεν συμβαίνει.
Οι κάτοικοι του Έβρου βιώνουν μια παράδοξη συνθήκη.
Ζουν σε μια περιοχή που αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία για τις διεθνείς ισορροπίες, αλλά αισθάνονται περισσότερο απομονωμένοι από ποτέ από το διοικητικό και οικονομικό κέντρο της χώρας.
Δεν είναι υπερβολή να ειπωθεί ότι η Θράκη κινδυνεύει να εξελιχθεί σε μια περιοχή στρατηγικής σημασίας για τους άλλους, αλλά περιορισμένων προοπτικών για τους δικούς της ανθρώπους.
Το κοινωνικό κόστος της απομόνωσης
Η απουσία αξιόπιστου σιδηροδρόμου δεν είναι ένα στατιστικό μέγεθος.
Είναι μια καθημερινή εμπειρία.
Χιλιάδες φοιτητές του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης στερούνται το οικονομικότερο μέσο μετακίνησης.
Στρατιώτες που υπηρετούν στον Έβρο επιβαρύνονται με υψηλότερα κόστη μεταφοράς.
Οικογένειες αναγκάζονται να δαπανούν ολοένα μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους για μετακινήσεις.
Ηλικιωμένοι και χαμηλοσυνταξιούχοι στερούνται μια ασφαλή και οικονομική επιλογή πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας ή σε συγγενικά τους πρόσωπα που διαμένουν σε άλλα αστικά κέντρα.
Η υποκατάσταση των σιδηροδρομικών δρομολογίων με λεωφορεία έχει μετατραπεί από προσωρινό μέτρο σε διαχρονική κανονικότητα.
Οι πολίτες της Θράκης δικαιολογημένα αισθάνονται ότι αντιμετωπίζονται ως κάτοικοι μιας περιφέρειας δεύτερης ταχύτητας.
Δημογραφικό και υποδομές
Ο Έβρος βρίσκεται εδώ και χρόνια αντιμέτωπος με μια βαθιά δημογραφική κρίση.
Η μείωση των γεννήσεων, η γήρανση του πληθυσμού και η διαρκής αποχώρηση νέων ανθρώπων συνθέτουν ένα εξαιρετικά ανησυχητικό τοπίο.
Καμία πολιτική δημογραφικής ανάκαμψης δεν μπορεί να αποδώσει όταν μια περιοχή στερείται βασικές υποδομές διασύνδεσης.
Οι νέοι άνθρωποι δεν επιλέγουν να παραμείνουν σε έναν τόπο μόνο λόγω συναισθηματικού δεσμού.
Αναζητούν ποιότητα ζωής, πρόσβαση, δυνατότητες εργασίας και αίσθηση προοπτικής.
Και οι υποδομές αποτελούν βασικό στοιχείο αυτής της εξίσωσης.
Ο σιδηρόδρομος δεν είναι απλώς μέσο μεταφοράς.
Είναι εργαλείο παραμονής πληθυσμού. Είναι πολιτική συνοχής. Είναι πολιτική εθνικής παρουσίας στην ακριτική Ελλάδα.
Ένα σοβαρό πλήγμα για την οικονομία
Το μεγαλύτερο ίσως κόστος είναι αναπτυξιακό.
Η Θράκη βρίσκεται σε μια από τις πλέον προνομιακές γεωγραφικές θέσεις της Ευρώπης.
Διαθέτει λιμάνι, ενεργειακές υποδομές, διασυνοριακή θέση, διεθνείς αγορές σε μικρή απόσταση, πανεπιστήμιο, παραγωγική βάση και σημαντικό αγροδιατροφικό τομέα.
Κι όμως, οι επιχειρήσεις της συνεχίζουν να λειτουργούν με αυξημένα μεταφορικά κόστη.
Η έλλειψη αξιόπιστων σιδηροδρομικών εμπορευματικών μεταφορών επιβαρύνει τις εξαγωγές, αυξάνει τα κόστη logistics και περιορίζει την ανταγωνιστικότητα των τοπικών προϊόντων.
Οι Βιομηχανικές Περιοχές της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης παραμένουν ουσιαστικά εκτός ενός σύγχρονου ευρωπαϊκού σιδηροδρομικού δικτύου.
Και αυτό έχει συνέπειες. Οι επενδύσεις αναζητούν προβλεψιμότητα.
Αναζητούν συνδεσιμότητα. Αναζητούν υποδομές. Η απουσία τους λειτουργεί αποτρεπτικά.
Η Θράκη χάνει χρόνο ενώ οι γείτονες επενδύουν
Την ώρα που η Ελλάδα συζητά ακόμη για χρονοδιαγράμματα, ανταγωνιστικούς διαλόγους και διαγωνιστικές διαδικασίες, οι γειτονικές χώρες κινούνται με πολύ ταχύτερους ρυθμούς.
Η Βουλγαρία επενδύει συστηματικά στην αναβάθμιση των διεθνών σιδηροδρομικών διαδρόμων που συνδέουν τα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας με την Κεντρική Ευρώπη.
Η Τουρκία κατασκευάζει νέα δίκτυα υψηλότερων ταχυτήτων, εκσυγχρονίζει τις συνδέσεις της με τα Βαλκάνια και επεκτείνει διαρκώς τις εμπορευματικές της δυνατότητες.
Η Ελλάδα κινδυνεύει να χάσει ένα κρίσιμο παράθυρο ευκαιρίας.
Η γεωγραφία προσφέρει στον Έβρο σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα.
Οι υποδομές, όμως, είναι αυτές που μετατρέπουν τη γεωγραφία σε πραγματική ανάπτυξη.
Από τις εξαγγελίες στις ράγες
Η χρηματοδότηση του άξονα Αλεξανδρούπολη – Ορμένιο δημιουργεί νέα δεδομένα.
Όμως οι χρηματοδοτήσεις από μόνες τους δεν αρκούν.
Απαιτούνται σαφή χρονοδιαγράμματα. Απαιτείται πολιτική πίεση. Απαιτείται διαρκής παρακολούθηση της προόδου.
Απαιτείται επίσης η άμεση επαναλειτουργία και αναβάθμιση της γραμμής Θεσσαλονίκη – Αλεξανδρούπολη.
Η περιοχή δεν μπορεί να περιμένει μία ακόμη δεκαετία.
Η Θράκη δεν μπορεί να είναι μόνο πέρασμα φορτίων, αγωγών, ενεργειακών ροών και στρατιωτικών μέσων.
Οφείλει να αποκτήσει τις υποδομές που αντιστοιχούν στον ρόλο που η ίδια η Πολιτεία της αποδίδει.
Γιατί τελικά οι ράγες δεν μεταφέρουν μόνο ανθρώπους και εμπορεύματα. Μεταφέρουν ευκαιρίες. Μεταφέρουν ανάπτυξη. Μεταφέρουν πληθυσμό. Μεταφέρουν μέλλον.
Και σήμερα η Θράκη έχει ανάγκη περισσότερο από ποτέ να ξαναβρεί τον δρόμο προς το μέλλον της. Αρκεί οι εξαγγελίες, το συντομότερο δυνατόν και με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, να γίνουν πράξεις.
Ο.Ρ.