Εισόδημα, δημογραφικό, δουλειές και μεγάλα έργα με ημερομηνία παράδοσης. Γιατί η φετινή ΔΕΘ μπορεί να γίνει αφετηρία μιας διαφορετικής πολιτικής που θα κάνει ξανά τον Έβρο τόπο για να ζεις, να επενδύεις και να μεγαλώνεις τα παιδιά σου.
Σε δυο ημέρες ο Κυριάκος Μητσοτάκης θα ανέβει στο βήμα της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης, με το διαθέσιμο εισόδημα, τη φορολογία και τη στήριξη της οικογένειας να βρίσκονται στο επίκεντρο.
Για τον Έβρο, όμως, το διακύβευμα είναι μεγαλύτερο.
Δεν είναι απλώς τι θα πάρει από το φετινό «καλάθι» της ΔΕΘ. Είναι εάν η κυβέρνηση είναι έτοιμη να αντιμετωπίσει διαφορετικά μια περιοχή που ταυτόχρονα χάνει πληθυσμό, νέους ανθρώπους και παραγωγικές δυνάμεις, την ώρα που η γεωπολιτική της αξία μεγαλώνει όσο ποτέ.
Το πραγματικό ερώτημα, επομένως, είναι ένα:
Μπορεί η φετινή ΔΕΘ να αποτελέσει την αφετηρία μιας ειδικής οικονομικής, δημογραφικής και αναπτυξιακής πολιτικής για τον Έβρο;
Γιατί εδώ το πρόβλημα δεν είναι μόνο η ακρίβεια.
Είναι η ακρίβεια μαζί με την απόσταση. Η μείωση του πληθυσμού μαζί με τη φυγή των νέων. Η υπογεννητικότητα μαζί με την έλλειψη καλά αμειβόμενων θέσεων εργασίας. Η τεράστια γεωπολιτική αξία της περιοχής μαζί με την αγωνία μικρών πόλεων και χωριών για το εάν θα εξακολουθήσουν να έχουν ανθρώπους σε δέκα ή είκοσι χρόνια.
Γι’ αυτό και ο Έβρος δεν χρειάζεται απλώς περισσότερα χρήματα.
Χρειάζεται διαφορετική πολιτική. Να συμφέρει να ζεις στον Έβρο
Αν υπάρχει μία εξαγγελία που θα μπορούσε πραγματικά να αλλάξει το κλίμα, αυτή θα ήταν η θεσμοθέτηση ενός ειδικού ακριτικού οικονομικού και φορολογικού καθεστώτος.
Όχι ως προνόμιο. Ως αντιστάθμισμα.
Για το κόστος της απόστασης, για τις περιορισμένες ευκαιρίες απασχόλησης, για τις δυσκολίες προσέλκυσης επενδύσεων και, τελικά, για το κόστος της ίδιας της παραμονής στα σύνορα.
Η παραμονή στον Έβρο πρέπει να αποκτήσει ένα πραγματικό και μετρήσιμο οικονομικό πλεονέκτημα.
Μειωμένη φορολογία εισοδήματος για τους μόνιμους κατοίκους, ισχυρότερες φορολογικές ελαφρύνσεις για τις οικογένειες με παιδιά, μειωμένες ασφαλιστικές επιβαρύνσεις για επιχειρήσεις που δημιουργούν σταθερές θέσεις εργασίας και αυξημένα επενδυτικά κίνητρα για όσους επιλέγουν να εγκαταστήσουν εδώ την παραγωγική τους δραστηριότητα.
Ο στόχος πρέπει να είναι απλός: να μένουν περισσότερα χρήματα στην τσέπη του ανθρώπου που επιλέγει να ζήσει στον Έβρο.
Η ίδια η Πολιτεία έχει ήδη αποδεχθεί, μέσα από ειδικές ρυθμίσεις για ακριτικές και νησιωτικές περιοχές, ότι η γεωγραφία μπορεί να δικαιολογεί διαφορετική οικονομική μεταχείριση.
Το επόμενο βήμα είναι αυτή η λογική να μετατραπεί για τον Έβρο από μεμονωμένη εξαίρεση σε ολοκληρωμένη πολιτική.
Ο Έβρος δεν ζητά προνομιακή μεταχείριση. Ζητά αντιστάθμισμα για το κόστος της απόστασης, της δημογραφικής συρρίκνωσης και της παραμονής στα σύνορα.
Τα 10.000 ευρώ δεν αρκούν για να κρατήσουν τον Έβρο ζωντανό
Το δημογραφικό είναι ίσως το σοβαρότερο πρόβλημα από όλα.
Ιδιαίτερα στον κεντρικό και τον βόρειο Έβρο, η μείωση και η γήρανση του πληθυσμού δεν αποτελούν πλέον μία δυσμενή στατιστική πρόβλεψη για το μέλλον.
Είναι η σημερινή πραγματικότητα.
Η κυβέρνηση αναγνώρισε το πρόβλημα και προχώρησε στο πρόγραμμα οικονομικής ενίσχυσης για όσους μεταφέρουν τη μόνιμη κατοικία τους στους Δήμους Σουφλίου, Διδυμοτείχου και Ορεστιάδας, με ενίσχυση που μπορεί να φθάσει τις 10.000 ευρώ.
Η κατεύθυνση είναι σωστή. Αλλά δεν αρκεί.
Άλλωστε, ο ίδιος ο Πρωθυπουργός αναγνώρισε τον περασμένο Μάιο ότι τα μέχρι τότε αποτελέσματα του προγράμματος στον Έβρο δεν ήταν ιδιαίτερα ενθαρρυντικά.
Και ίσως αυτή η παραδοχή δείχνει καλύτερα από οτιδήποτε άλλο τι πρέπει να αλλάξει. Δεν αρκεί να πληρώσεις κάποιον για να έρθει στον Έβρο. Πρέπει να του δώσεις λόγους για να μείνει.
Πού θα εργαστεί; Πού θα κατοικήσει; Θα βρει δουλειά και ο ή η σύντροφός του; Θα υπάρχει παιδικός σταθμός και σχολείο για τα παιδιά του; Θα έχει πρόσβαση σε γιατρό, νοσοκομείο, σύγχρονες μεταφορές και ποιοτικές δημόσιες υπηρεσίες;
Αυτές είναι τελικά οι πραγματικές δημογραφικές πολιτικές.
Ένα «Δημογραφικό Συμβόλαιο» για τον Έβρο
Γι’ αυτό χρειάζεται ένα βήμα περισσότερο.
Ένα «Δημογραφικό Συμβόλαιο» δεκαετούς διάρκειας για τον Έβρο, το οποίο δεν θα εξαντλείται σε ένα εφάπαξ βοήθημα εγκατάστασης.
Πρόσθετη οικονομική ενίσχυση για κάθε παιδί που γεννιέται και μεγαλώνει μόνιμα στην περιοχή. Σημαντικότερες φορολογικές ελαφρύνσεις ανά παιδί. Στεγαστικά κίνητρα και ευνοϊκά δάνεια για νέα ζευγάρια. Αξιοποίηση κενών κατοικιών στους οικισμούς. Ειδικά κίνητρα για νέους επιστήμονες, γιατρούς και εκπαιδευτικούς.
Και ένα πραγματικό πρόγραμμα επιστροφής για τους νέους Εβρίτες που σήμερα ζουν στη Θεσσαλονίκη, στην Αθήνα ή στο εξωτερικό.
Γιατί ο στόχος δεν μπορεί να είναι απλώς να μετακινηθούν μερικές εκατοντάδες άνθρωποι προς τον Έβρο.
Ο στόχος πρέπει να είναι να δημιουργηθεί ένα περιβάλλον στο οποίο ένας νέος άνθρωπος θα μπορεί να πει:
«Μπορώ να κάνω τη ζωή μου εδώ».
Δεν αρκούν νέοι κάτοικοι – Χρειάζονται και νέες δουλειές
Υπάρχει όμως και μία άλλη διάσταση που απουσιάζει συχνά από τη συζήτηση.
Αν δίνουμε κίνητρα σε έναν πολίτη για να μετακομίσει στον Έβρο, γιατί να μη δώσουμε ακόμη ισχυρότερα κίνητρα σε μια επιχείρηση για να δημιουργήσει εδώ θέσεις εργασίας;
Μειωμένη φορολογία για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, χαμηλότερες εργοδοτικές εισφορές, ταχύτερη αδειοδότηση και αυξημένη επιδότηση επενδύσεων για επιχειρήσεις που εγκαθίστανται στον Έβρο και δεσμεύονται να δημιουργήσουν μόνιμες θέσεις απασχόλησης.
Αυτό είναι πραγματική δημογραφική πολιτική.
Γιατί πίσω από κάθε οικογένεια που μένει υπάρχει, σχεδόν πάντα, μία δουλειά που της επιτρέπει να μείνει.
Ο πρωτογενής τομέας πρέπει να ξαναδώσει εισόδημα
Το ίδιο ισχύει για τον αγροτικό και κτηνοτροφικό κόσμο. Ο Έβρος διαθέτει γη, νερό, παραγωγική παράδοση και σημαντικές δυνατότητες στον αγροδιατροφικό τομέα. Ταυτόχρονα, όμως, οι παραγωγοί βρίσκονται αντιμέτωποι με το ενεργειακό κόστος, τις ζωοτροφές, τις μεταφορές, τις συνέπειες των φυσικών καταστροφών και έναν ολοένα δυσκολότερο διεθνή ανταγωνισμό.
Η απάντηση δεν μπορεί να είναι μόνο αποζημιώσεις μετά την καταστροφή.
Χρειάζεται επένδυση πριν από αυτήν. Σύγχρονα αρδευτικά δίκτυα, καλύτερη διαχείριση των υδάτων, φθηνότερη ενέργεια για την παραγωγή, συλλογικά ενεργειακά σχήματα, μεταποίηση των τοπικών προϊόντων και σύνδεσή τους με τις εξαγωγές. Γιατί ανάπτυξη στον Έβρο χωρίς παραγωγή είναι ανάπτυξη στα χαρτιά.
«Έβρος Μετά»: Από τα δισεκατομμύρια στα έργα
Τρία χρόνια μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές του 2023, η ανασυγκρότηση παραμένει μία από τις μεγαλύτερες δεσμεύσεις της Πολιτείας απέναντι στον Έβρο.
Η κυβερνητική πλευρά υπολογίζει το συνολικό αναπτυξιακό αποτύπωμα για την περιοχή την περίοδο 2021–2030 σε περισσότερα από 2,96 δισ. ευρώ, μέσα από διαφορετικά προγράμματα και χρηματοδοτικά εργαλεία.
Αυτό είναι σημαντικό. Όμως ακόμη σημαντικότερο είναι να γνωρίζει η κοινωνία τι ακριβώς θα κατασκευαστεί, πότε και με ποιο αποτέλεσμα.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η αποχώρηση του Σταύρου Μπένου από την Ειδική Επιτροπή για την Ανάπτυξη και Ανασυγκρότηση του Έβρου δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητη. Όχι για να αποτελέσει αφορμή μιας ακόμη πολιτικής αντιπαράθεσης, αλλά επειδή πρόκειται για τον άνθρωπο που είχε αναλάβει, με επιλογή του ίδιου του Πρωθυπουργού, κεντρικό ρόλο στη διαμόρφωση του αρχικού σχεδιασμού.
Οι σοβαρές επιφυλάξεις που διατύπωσε για τη φιλοσοφία, τον συντονισμό και την εξέλιξη του Masterplan δημιουργούν έναν εύλογο προβληματισμό:
Υπάρχει σήμερα ένας ενιαίος, σαφής και δεσμευτικός οδικός χάρτης για την ανασυγκρότηση του Έβρου;
Ποιος έχει την ευθύνη του συνολικού συντονισμού; Ποια έργα έχουν εξασφαλισμένη χρηματοδότηση; Πότε ξεκινούν και πότε παραδίδονται;
Δεν χρειάζεται η εξέλιξη αυτή να οδηγήσει σε έναν ακόμη κύκλο αντιπαράθεσης γύρω από το «Έβρος Μετά». Θα ήταν πολύ χρησιμότερο να οδηγήσει σε μεγαλύτερη σαφήνεια.
Και η ΔΕΘ προσφέρει στον Πρωθυπουργό ακριβώς αυτή την ευκαιρία.
Γιατί το κρίσιμο ερώτημα για τον Έβρο δεν είναι πλέον αν ο συνολικός σχεδιασμός αποτιμάται σε 3 δισ., 2,96 δισ. ή αν επιμέρους χρηματοδοτικά προγράμματα έχουν μικρότερους προϋπολογισμούς. Τα δισεκατομμύρια αποκτούν αξία όταν μετατρέπονται σε δουλειές, υποδομές, επενδύσεις και εισόδημα.
Η γεωπολιτική αξία πρέπει να φτάσει και στην τσέπη του Εβρίτη
Εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη αντίφαση του σημερινού Έβρου.
Τα τελευταία χρόνια η Αλεξανδρούπολη και συνολικά η περιοχή απέκτησαν πρωτόγνωρη γεωπολιτική, ενεργειακή και στρατηγική σημασία.
Λιμάνι, FSRU, διεθνείς ενεργειακοί διάδρομοι, στρατιωτικές μεταφορές, ΝΑΤΟ, νέοι άξονες προς τα Βαλκάνια και τη Μαύρη Θάλασσα.
Όλα αυτά αναβαθμίζουν τη θέση της περιοχής στον χάρτη.
Αλλά κάποια στιγμή πρέπει να απαντήσουμε και σε ένα απλούστερο ερώτημα:
Πόσο από αυτή τη γεωπολιτική υπεραξία επιστρέφει στον κάτοικο του Έβρου;
Πόσες νέες και καλά αμειβόμενες δουλειές δημιουργήθηκαν; Πόσες παραγωγικές επιχειρήσεις εγκαταστάθηκαν; Πόσοι νέοι επέστρεψαν; Πόσο αυξήθηκε το πραγματικό εισόδημα της τοπικής κοινωνίας;
Μία περιοχή δεν μπορεί να γίνεται διαρκώς σημαντικότερη για τη χώρα και ταυτόχρονα να μικραίνει δημογραφικά.
Η γεωπολιτική αναβάθμιση αποκτά πραγματικό νόημα για τον πολίτη όταν μετατρέπεται και σε οικονομική υπεραξία για τον ίδιο τον τόπο.
Σιδηρόδρομος, δρόμοι, λιμάνι: έργα με ημερομηνία παράδοσης
Ο Έβρος χρειάζεται υποδομές που θα μετατρέψουν τη γεωγραφική του θέση σε οικονομικό πλεονέκτημα.
Η αναβάθμιση της σιδηροδρομικής γραμμής Αλεξανδρούπολη–Ορμένιο είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Πρόκειται για έργο που εντάσσεται στον ευρωπαϊκό σχεδιασμό μεταφορών και συνδέεται με τον διάδρομο Sea2Sea. Μέρος του έργου Αλεξανδρούπολη–Πύθιο έχει εξασφαλίσει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση 277 εκατ. ευρώ και η διαγωνιστική διαδικασία βρίσκεται σε εξέλιξη.
Αυτό είναι πρόοδος. Αλλά η Θράκη χρειάζεται να δει τον σιδηρόδρομο να λειτουργεί ως πραγματικό δίκτυο μετακίνησης ανθρώπων και εμπορευμάτων και όχι μόνο ως σχέδιο ευρωπαϊκών διαδρόμων.
Χρειάζεται σύγχρονη σιδηροδρομική σύνδεση με τη Θεσσαλονίκη, ολοκλήρωση και ουσιαστική αναβάθμιση του κάθετου οδικού άξονα, πραγματική αξιοποίηση του λιμανιού της Αλεξανδρούπολης για εμπορευματικές μεταφορές και ενεργοποίηση των συνδυασμένων μεταφορών.
Και για όλα αυτά χρειάζεται κάτι πολύ απλό, που ο Έβρος έχει ακούσει πολύ λιγότερες φορές από όσες έχει ακούσει εξαγγελίες:
Ο Έβρος δεν βρίσκεται στην άκρη της Ευρώπης. Μπορεί να γίνει η είσοδός της προς τα Βαλκάνια και τη Μαύρη Θάλασσα. Αρκεί οι υποδομές να ακολουθήσουν τη γεωγραφία. Υπάρχει τέλος μία πλευρά της ανάπτυξης που δεν αποτυπώνεται εύκολα στους προϋπολογισμούς των έργων.
Η καθημερινότητα. Για να εγκατασταθεί μια νέα οικογένεια στην Ορεστιάδα, στο Διδυμότειχο ή στο Σουφλί δεν αρκεί μια φορολογική έκπτωση.
Πρέπει να γνωρίζει ότι υπάρχει διαρκώς γιατρός όταν τον χρειαστεί. Ότι το παιδί της θα έχει καλό σχολείο. Ότι δεν θα απομακρύνονται συνεχώς υπηρεσίες από την περιφέρεια.
Ότι το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης θα ενισχύεται και θα αποτελεί πόλο προσέλκυσης νέων ανθρώπων, γνώσης, έρευνας και επιχειρηματικότητας.
Η αποκέντρωση δεν γίνεται με ομιλίες περί αποκέντρωσης. Γίνεται όταν ο πολίτης της Ορεστιάδας δεν αισθάνεται ότι πρέπει να μετακομίσει σε ένα μεγάλο αστικό κέντρο για να έχει τις ευκαιρίες που δικαιούται. Ότι δεν θα ενισχύεται και θα διογκώνεται πληθυσμιακά μόνο η Αλεξανδρούπολη, αλλά και η υπαιθρος του Εβρου, τα σύνορα.
Η πραγματική θωράκιση του Έβρου είναι οι άνθρωποί του
Ο Έβρος είναι σύνορο. Αλλά πριν από όλα είναι ένας τόπος στον οποίο πρέπει να μπορούν να ζουν άνθρωποι.
Συζητάμε δικαιολογημένα για τον φράχτη, τη φύλαξη των συνόρων, την άμυνα, την ενεργειακή ασφάλεια και τη γεωπολιτική αξία της Αλεξανδρούπολης.
Υπάρχει όμως και μία άλλη μορφή εθνικής θωράκισης. Ίσως η σημαντικότερη.
Να μην ερημώσει ο τόπος. Η πραγματική ασφάλεια του Έβρου είναι τα φωτισμένα σπίτια στα χωριά του. Τα σχολεία – όσα ακόμη λειτουργούν – που έχουν παιδιά και παραμένουν ανοιχτά. Οι νέοι που βρίσκουν δουλειά και δεν αγοράζουν εισιτήριο χωρίς επιστροφή.
Οι αγρότες που μπορούν να ζήσουν από την παραγωγή τους. Οι επιχειρήσεις που επενδύουν. Τα νέα ζευγάρια που αποφασίζουν ότι αξίζει να μεγαλώσουν εδώ τα παιδιά τους.
Γι’ αυτό και από τη φετινή ΔΕΘ ο Έβρος δεν χρειάζεται άλλη μία γενική διαβεβαίωση ότι βρίσκεται «ψηλά στις κυβερνητικές προτεραιότητες».
Χρειάζεται μετρήσιμες αποφάσεις.
Να αυξηθεί το πραγματικό εισόδημα όσων ζουν εδώ.
Να δοθούν γενναία κίνητρα για να γεννηθούν και να μεγαλώσουν περισσότερα παιδιά εδώ.
Να γίνει συμφέρον για μία επιχείρηση να επενδύσει εδώ.
Να αποκτήσουν τα μεγάλα έργα χρηματοδότηση, χρονοδιάγραμμα και ημερομηνία παράδοσης.
Και πάνω απ’ όλα: να γίνει ξανά επιλογή ζωής να μένεις στον Έβρο.
Αυτό θα ήταν ίσως το σημαντικότερο μήνυμα που θα μπορούσε να στείλει ο Κυριάκος Μητσοτάκης από το βήμα της φετινής ΔΕΘ.
Γιατί ο Έβρος δεν ζητά προνομιακή μεταχείριση. Ζητά μια πολιτική αντάξια της σημασίας που όλοι αναγνωρίζουν ότι έχει για τη χώρα.
Και τελικά η αξία του Έβρου για τη χώρα δεν θα μετρηθεί μόνο από τη γεωπολιτική του σημασία. Θα μετρηθεί από το αν θα εξακολουθούν να υπάρχουν άνθρωποι που επιλέγουν να ζουν εδώ.
Ο.Ρ.