Χιλιάδες επισκέπτες από την Τουρκία και τη Βουλγαρία, έργα ανάπλασης και έλλειψη χώρων στάθμευσης δοκιμάζουν καθημερινά τις αντοχές μιας πόλης που αναπτύσσεται χωρίς να έχει αποκτήσει ακόμη τις υποδομές που απαιτεί η νέα της πραγματικότητα.
Η Αλεξανδρούπολη βρίσκεται σήμερα μπροστά σε μια παράδοξη πραγματικότητα. Από τη μία πλευρά εξελίσσεται σε έναν από τους σημαντικότερους γεωπολιτικούς, ενεργειακούς, στρατιωτικούς, εμπορικούς και τουριστικούς κόμβους της χώρας. Από την άλλη, η καθημερινότητα των κατοίκων της δοκιμάζεται από ένα κυκλοφοριακό πρόβλημα που χρόνο με τον χρόνο γίνεται εντονότερο.
Δεν πρόκειται πλέον για περιστασιακή συμφόρηση ορισμένων ωρών. Πρόκειται για μια νέα, μόνιμη πραγματικότητα.
Στον Δήμο Αλεξανδρούπολης είναι καταγεγραμμένα περισσότερα από 50.000 αυτοκίνητα, αριθμός ιδιαίτερα υψηλός σε σχέση με το μέγεθος της πόλης και τη χωρητικότητα του οδικού της δικτύου. Σε αυτόν τον ήδη αυξημένο φόρτο προστίθενται καθημερινά οχήματα εργαζομένων, κατοίκων των οικισμών, επισκεπτών και επαγγελματιών που κατευθύνονται προς το κέντρο.
Κατά τους θερινούς μήνες, όμως, η κατάσταση επιδεινώνεται δραματικά.
Χιλιάδες αυτοκίνητα εισέρχονται στην Αλεξανδρούπολη κυρίως από την Τουρκία και, σε μικρότερο βαθμό, από τη Βουλγαρία. Ιδιαίτερα τα Σαββατοκύριακα, τις αργίες και τις περιόδους αυξημένης τουριστικής κίνησης, οι κεντρικοί δρόμοι της πόλης κατακλύζονται από οχήματα επισκεπτών που αναζητούν πρόσβαση στην αγορά, στα καταστήματα, στα ξενοδοχεία, στην παραλιακή ζώνη και στους χώρους εστίασης.
Πρόκειται αναμφίβολα για μια θετική εξέλιξη για την τοπική οικονομία. Οι επισκέπτες από τις γειτονικές χώρες ενισχύουν την εμπορική κίνηση, την εστίαση, τα ξενοδοχεία και συνολικά την επιχειρηματική δραστηριότητα της πόλης.
Η τουριστική επιτυχία, όμως, δεν μπορεί να αφήνεται χωρίς τις αντίστοιχες υποδομές.
Σήμερα, η συντριπτική πλειονότητα των επισκεπτών κατευθύνεται με το αυτοκίνητό της στο ιστορικό και εμπορικό κέντρο, αναζητώντας θέση στάθμευσης στους ίδιους δρόμους που εξυπηρετούν καθημερινά τους μόνιμους κατοίκους. Οι λιγοστές διαθέσιμες θέσεις καταλαμβάνονται γρήγορα, ενώ εκατοντάδες αυτοκίνητα κινούνται επί πολλή ώρα γύρω από τα ίδια οικοδομικά τετράγωνα, αναζητώντας απεγνωσμένα χώρο στάθμευσης.
Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος κυκλοφοριακής συμφόρησης.
Τα αυτοκίνητα που αναζητούν θέση δεν εξυπηρετούν κάποια πραγματική μετακίνηση. Απλώς περιφέρονται μέσα στο κέντρο, επιβαρύνοντας τους δρόμους, αυξάνοντας την κατανάλωση καυσίμων, τους ρύπους, τον θόρυβο και την ταλαιπωρία κατοίκων και επισκεπτών.
Οι μόνιμοι κάτοικοι φτάνουν στο σημείο να μην μπορούν να σταθμεύσουν ούτε κοντά στις κατοικίες τους. Οι επαγγελματίες δυσκολεύονται να εξυπηρετήσουν τους πελάτες τους. Οι επισκέπτες εισέρχονται σε μια πόλη που τους υποδέχεται οικονομικά, αλλά όχι κυκλοφοριακά.
Η Αλεξανδρούπολη, με άλλα λόγια, κινδυνεύει να τιμωρείται για την ίδια την τουριστική της επιτυχία.
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο εξαιτίας των συνεχιζόμενων έργων ανάπλασης, των κλειστών δρόμων, των προσωρινών κυκλοφοριακών ρυθμίσεων και της σταδιακής κατάργησης θέσεων στάσης και στάθμευσης.
Κανείς δεν αμφισβητεί ότι η πόλη χρειάζεται νέα, ασφαλή και σύγχρονα πεζοδρόμια. Τα παλαιά πεζοδρόμια σε πολλές περιοχές έχρηζαν αντικατάστασης, ενώ η προσβασιμότητα για πεζούς, ηλικιωμένους και άτομα με αναπηρία αποτελεί αυτονόητη υποχρέωση κάθε σύγχρονης δημοτικής αρχής.
Η αισθητική αναβάθμιση, όμως, δεν μπορεί να υλοποιείται εις βάρος της λειτουργικότητας και της καθημερινότητας των πολιτών.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η οδός Ηροδότου. Δεν πρόκειται για έναν απλό δρόμο γειτονιάς, αλλά για έναν βασικό διασυνδετήριο οδικό άξονα που εξυπηρετεί την επικοινωνία με την Εγνατία Οδό και δέχεται σημαντικό κυκλοφοριακό φόρτο.
Η διαπλάτυνση των πεζοδρομίων και από τις δύο πλευρές και η ταυτόχρονη μείωση της διατομής του δρόμου δημιουργούν εύλογους και σοβαρούς προβληματισμούς.
Τι θα συμβεί εάν ένα όχημα σταθμεύσει παράνομα ή ακινητοποιηθεί από βλάβη;
Μπορούν να διέλθουν ταυτόχρονα δύο λεωφορεία ή δύο φορτηγά;
Έχει αξιολογηθεί επαρκώς η δυνατότητα διέλευσης ασθενοφόρων, πυροσβεστικών και άλλων οχημάτων έκτακτης ανάγκης;
Έχουν εξεταστεί οι επιπτώσεις στις ώρες αιχμής ή στις περιόδους αυξημένης τουριστικής κίνησης;
Η μείωση των διαθέσιμων θέσεων στάσης δεν επηρεάζει μόνο τους κατοίκους. Επηρεάζει και τις μικρές επιχειρήσεις που λειτουργούν κατά μήκος της οδού.
Καταστήματα τροφίμων, οπωροπωλεία, ψητοπωλεία και άλλες επιχειρήσεις γειτονιάς στηρίζονται σε μεγάλο βαθμό στη δυνατότητα μιας ολιγόλεπτης στάσης. Όταν αυτή η δυνατότητα καταργείται, η πρόσβαση γίνεται δυσκολότερη και ένα μέρος της διερχόμενης πελατείας χάνεται.
Παράλληλα, το πρόβλημα της στάθμευσης δεν εξαφανίζεται.
Απλώς μεταφέρεται.
Οι οδηγοί κατευθύνονται στους παράλληλους και κάθετους δρόμους, οι ήδη περιορισμένες θέσεις των γειτονιών καταλαμβάνονται και η κυκλοφοριακή πίεση εξαπλώνεται σε όλο το παρακείμενο οδικό δίκτυο. Και δεν είναι μόνο η οδός Ηροδότου. Είναι η Κονδύλη, η Ανδρονίκου, η Θράκης, η Αγίου Δημητρίου που αντιμετωπίζουν αντίστοιχα προβλήματα εξ αιτίας της ανάπλασης.
Κερδίζουμε ενδεχομένως σε αισθητική, αλλά χάνουμε σε λειτουργικότητα.
Και υπάρχει πάντα ο κίνδυνος να αποκτήσουμε όμορφα πλακόστρωτα πεζοδρόμια, αλλά δυσπρόσιτες επιχειρήσεις και μια πόλη στην οποία η καθημερινή μετακίνηση θα γίνεται όλο και δυσκολότερη.
Το κυκλοφοριακό δεν είναι μόνο ζήτημα ταλαιπωρίας. Είναι ζήτημα οικονομίας, ποιότητας ζωής και δημόσιας ασφάλειας.
Κάθε λεπτό που ένας οδηγός αναζητεί θέση στάθμευσης σημαίνει μεγαλύτερη κατανάλωση καυσίμων, περισσότερους ρύπους, απώλεια παραγωγικού χρόνου και αυξημένη ψυχολογική πίεση. Σημαίνει καθυστερήσεις για εργαζομένους, δυσκολότερη πρόσβαση για τους επαγγελματίες και αρνητική εμπειρία για τους επισκέπτες.
Μια πόλη δεν είναι μόνο οι προσόψεις, οι πλάκες και τα νέα πεζοδρόμια. Ούτε βέβαια και το στένεμα των δρόμων!
Είναι η δυνατότητά της να λειτουργεί. Είναι η ασφαλής κίνηση των πεζών.
Είναι η ομαλή κυκλοφορία των οχημάτων. Είναι η πρόσβαση στις επιχειρήσεις.
Είναι η εξυπηρέτηση των κατοίκων.
Δηλαδή είναι η ισορροπία ανάμεσα στον πεζό, στο αυτοκίνητο, στη δημόσια συγκοινωνία, στον επαγγελματία και στον επισκέπτη.
Αυτή η ισορροπία φαίνεται σήμερα να απουσιάζει.
Η Αλεξανδρούπολη δεν μπορεί να συνεχίσει να αντιμετωπίζει το κυκλοφοριακό με αποσπασματικές παρεμβάσεις και προσωρινές διευθετήσεις. Χρειάζεται ένα συνολικό σχέδιο που να στηρίζεται σε πραγματικά δεδομένα και να λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες της επόμενης δεκαετίας.
Οι λύσεις υπάρχουν και είναι εφικτές. Όπως συμβαίνει σε όλες τις σύγχρονες ευρωπαϊκές πόλεις.
Πρώτη προτεραιότητα πρέπει να είναι η δημιουργία μεγάλων οργανωμένων χώρων στάθμευσης στις εισόδους της πόλης. Ιδιαίτερα για τα οχήματα που έρχονται από την Τουρκία, τη Βουλγαρία και την Εγνατία Οδό, μπορούν να διαμορφωθούν περιφερειακοί χώροι υποδοχής, ώστε να μην κατευθύνονται όλα τα αυτοκίνητα απευθείας στο κέντρο.
Οι χώροι αυτοί πρέπει να συνδεθούν με συχνή και αξιόπιστη δημοτική ή αστική συγκοινωνία προς την αγορά, την παραλιακή και τα βασικά σημεία ενδιαφέροντος. Ένα πραγματικό σύστημα Park & Ride μπορεί να περιορίσει σημαντικά την είσοδο οχημάτων στο κέντρο, χωρίς να αποθαρρύνει ούτε να ταλαιπωρεί τους επισκέπτες.
Παράλληλα, χρειάζεται ψηφιακή ενημέρωση σε πραγματικό χρόνο για τις διαθέσιμες θέσεις στάθμευσης. Η τοποθέτηση ηλεκτρονικών πινακίδων στις εισόδους της πόλης και η δημιουργία εφαρμογής σε πολλές γλώσσες θα μπορούν να καθοδηγούν τους οδηγούς προς οργανωμένους χώρους, πριν φτάσουν στην καρδιά του κέντρου.
Επιβάλλεται ακόμη η ανάπτυξη συστήματος ελεγχόμενης στάθμευσης, με ειδική πρόβλεψη για τους μόνιμους κατοίκους του κέντρου. Δεν είναι δίκαιο οι κάτοικοι να εκτοπίζονται από τις γειτονιές τους και να αναζητούν επί ώρες θέση κοντά στις κατοικίες τους.
Η πόλη χρειάζεται, επίσης, έξυπνα συστήματα διαχείρισης της κυκλοφορίας, συγχρονισμό των φωτεινών σηματοδοτών, καταγραφή των πραγματικών ροών και δυνατότητα άμεσης προσαρμογής κατά τις ημέρες αυξημένης κίνησης.
Κατά τους θερινούς μήνες, τα Σαββατοκύριακα και τις μεγάλες τουρκικές αργίες πρέπει να εφαρμόζεται ειδικό σχέδιο κυκλοφορίας. Η μαζική είσοδος χιλιάδων οχημάτων δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται σαν ένα απρόβλεπτο γεγονός, όταν πλέον επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο.
Ταυτόχρονα, κάθε νέα ανάπλαση πρέπει να συνοδεύεται από μέτρηση των κυκλοφοριακών επιπτώσεων πριν και μετά την ολοκλήρωσή της. Κάτι που όμως δεν συνέβη στις υπό ανάπλαση περιοχές της Αλεξανδρούπολης. Όπου διαπιστώνεται ότι μια παρέμβαση δημιουργεί σοβαρά προβλήματα, πρέπει να υπάρχει η πολιτική βούληση για διορθώσεις και επανασχεδιασμό.
Δεν είναι αποτυχία η διόρθωση ενός σχεδίου. Αποτυχία είναι η άρνηση αναγνώρισης των συνεπειών του.
Κυρίως, όμως, απαιτείται μια νέα και επικαιροποιημένη κυκλοφοριακή μελέτη για ολόκληρη την πόλη, η οποία θα λαμβάνει υπόψη τα περισσότερα από 50.000 καταγεγραμμένα οχήματα, τη θερινή τουριστική επιβάρυνση, τις νέες αναπλάσεις, την αύξηση των επισκεπτών, τη λειτουργία του λιμανιού και τον διαρκώς αναβαθμιζόμενο ρόλο της Αλεξανδρούπολης.
Γιατί η πόλη του 2035 δεν μπορεί να σχεδιάζεται με τα δεδομένα του 2005.
Η βιώσιμη αστική κινητικότητα δεν σημαίνει μεγαλύτερα πεζοδρόμια και λιγότερες θέσεις στάθμευσης. Ούτε σημαίνει ότι πρέπει να στενεύουμε τους δρόμους, δημιουργώντας κυκλοφορικά εμφράγματα. Αντιθέτως, σημαίνει ολοκληρωμένη ισορροπία ανάμεσα σε όλες τις μορφές μετακίνησης και σε όλους τους χρήστες της πόλης.
Το ζητούμενο δεν είναι να εμποδίσουμε τους επισκέπτες να έρχονται με τα αυτοκίνητά τους. Το ζητούμενο είναι να τους υποδεχόμαστε οργανωμένα, να τους κατευθύνουμε σωστά και να προστατεύουμε παράλληλα την καθημερινότητα των μόνιμων κατοίκων.
Καμία σύγχρονη ευρωπαϊκή πόλη που υποδέχεται χιλιάδες επισκέπτες δεν στηρίζεται αποκλειστικά στις λιγοστές θέσεις στάθμευσης του κέντρου της, ούτε στη μείωση της διατομής των δρόμων της.
Η Αλεξανδρούπολη οφείλει να καταλάβει ότι η τουριστική ανάπτυξη δεν είναι μόνο ξενοδοχεία, Airbnb, τραπεζοκαθίσματα και γεμάτα καταστήματα. Είναι και υποδομές, κυκλοφοριακή οργάνωση, χώροι στάθμευσης και σεβασμός στην ποιότητα ζωής των κατοίκων.
Το κυκλοφοριακό πρόβλημα της Αλεξανδρούπολης δεν δημιουργήθηκε επειδή η πόλη αναπτύσσεται. Δημιουργήθηκε επειδή η ανάπτυξή της προχώρησε ταχύτερα από τον σχεδιασμό της.
Και αυτό είναι ένα κενό που πρέπει να καλυφθεί άμεσα, πριν η επιτυχία της πόλης από πλεονέκτημα μετατραπεί στο μεγαλύτερο καθημερινό της μειονέκτημα.
Διότι οι σύγχρονες πόλεις δεν κρίνονται μόνο από το πόσο όμορφες είναι. Κρίνονται, κυρίως, από το πόσο καλά λειτουργούν, προσφέροντας ποιότητα ζωής στους κατοίκους και στους επισκέπτες.
Α.Β.