Το πρόγραμμα «Έβρος Μετά» γεννήθηκε ως ένα φιλόδοξο σχέδιο ανασυγκρότησης μετά τις πυρκαγιές του 2023. Σήμερα, οι δημόσιες επισημάνσεις για απόκλιση από τον αρχικό σχεδιασμό επαναφέρουν το κρίσιμο ερώτημα: μπορεί ο ακριτικός Έβρος να υπομείνει άλλη μία αναπτυξιακή αναβολή;
Τρία χρόνια μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές του 2023, ο Έβρος εξακολουθεί να αναζητά όχι μόνο την αποκατάσταση των πληγών του, αλλά κυρίως την αναπτυξιακή του προοπτική.
Το πρόγραμμα «Έβρος Μετά» παρουσιάστηκε ως η μεγαλύτερη οργανωμένη προσπάθεια που έγινε ποτέ για την ανασυγκρότηση μιας ελληνικής περιφέρειας μετά από μια φυσική καταστροφή. Δεν περιοριζόταν στην αποκατάσταση των καμένων εκτάσεων. Φιλοδοξούσε να αποτελέσει ένα νέο αναπτυξιακό υπόδειγμα, με επενδύσεις, υποδομές, παραγωγική ανασυγκρότηση, δημογραφική ενίσχυση και αξιοποίηση της μοναδικής γεωστρατηγικής θέσης του Έβρου.
Γι’ αυτό και οι πρόσφατες δημόσιες τοποθετήσεις του επικεφαλής του αρχικού σχεδιασμού, Σταύρου Μπένου, δεν μπορούν να περάσουν απαρατήρητες.
Η έντονη ανησυχία που εξέφρασε κατά την τελευταία συνεδρίαση της Ειδικής Επιτροπής Ανασυγκρότησης δεν αφορά μια απλή διαφωνία για επιμέρους έργα. Αγγίζει τον πυρήνα του ίδιου του σχεδιασμού. Όταν ο άνθρωπος που ανέλαβε να εκπονήσει το αρχικό Master Plan ύψους περίπου 3 δισεκατομμυρίων ευρώ εκτιμά δημόσια ότι το στρατηγικό σχέδιο αλλοιώνεται και ότι κρίσιμες υποδομές, όπως ο σιδηρόδρομος, απουσιάζουν από τη νέα προσέγγιση, δημιουργείται εύλογα ένας σοβαρός προβληματισμός.
Η μετάβαση από έναν συνολικό σχεδιασμό δισεκατομμυρίων ευρώ σε ένα πρόγραμμα έργων σημαντικά μικρότερου οικονομικού αντικειμένου δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη αποτυχίας. Η πραγματική πρόκληση είναι διαφορετική: παραμένει άραγε ζωντανός ο αρχικός αναπτυξιακός στόχος ή περιορίζεται σταδιακά σε μια λίστα επιμέρους παρεμβάσεων χωρίς τον μετασχηματιστικό χαρακτήρα που είχε αρχικά εξαγγελθεί;
Για τον Έβρο, το ερώτημα αυτό δεν είναι θεωρητικό.
Η περιοχή αντιμετώπιζε σοβαρές διαρθρωτικές αδυναμίες πολύ πριν από τις πυρκαγιές. Η πληθυσμιακή συρρίκνωση, η υπογεννητικότητα, η φυγή νέων ανθρώπων, η αποδυνάμωση του πρωτογενούς τομέα, οι ελλείψεις στις δημόσιες υπηρεσίες και οι χρόνιες καθυστερήσεις σε κρίσιμες υποδομές συνθέτουν μια πραγματικότητα που δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με αποσπασματικές παρεμβάσεις.
Ιδιαίτερα οι μεγάλες υποδομές αποτελούν τον θεμέλιο λίθο κάθε σοβαρής αναπτυξιακής στρατηγικής.
Η ολοκλήρωση του σύγχρονου σιδηροδρομικού δικτύου, η διασύνδεση του λιμένα της Αλεξανδρούπολης με τα ευρωπαϊκά δίκτυα μεταφορών, η αναβάθμιση του κάθετου άξονα προς το Ορμένιο, η ενίσχυση των ενεργειακών και διαμετακομιστικών υποδομών δεν αποτελούν απλώς τεχνικά έργα. Είναι προϋποθέσεις για να αποκτήσει ο Έβρος μόνιμη οικονομική δυναμική και να μετατρέψει το γεωπολιτικό του πλεονέκτημα σε πραγματική ανάπτυξη.
Δεν μπορεί μια περιοχή να χαρακτηρίζεται στρατηγικός κόμβος για την Ελλάδα, την Ευρωπαϊκή Ένωση και το ΝΑΤΟ, αλλά ταυτόχρονα να εξακολουθεί να αντιμετωπίζει διαχρονικά προβλήματα προσβασιμότητας και υποδομών.
Η ανασυγκρότηση του Έβρου δεν θα κριθεί από τον αριθμό των συνεδριάσεων ούτε από το πλήθος των εξαγγελιών.
Θα κριθεί από το εάν οι νέοι άνθρωποι θα επιλέξουν να μείνουν στον τόπο τους. Από το εάν οι επιχειρήσεις θα επενδύσουν. Από το εάν οι αγρότες θα αισθανθούν ότι υπάρχει μέλλον. Από το εάν ο Βόρειος και ο Κεντρικός Έβρος θα πάψουν να χάνουν συνεχώς πληθυσμό.
Το ζητούμενο σήμερα δεν είναι η αναζήτηση ευθυνών ούτε η αναπαραγωγή πολιτικών αντιπαραθέσεων.
Είναι η διατήρηση της αρχικής φιλοδοξίας του σχεδίου.
Διότι ο Έβρος, στη σημερινή συγκυρία, χρειάζεται ένα σχέδιο αντάξιο των προκλήσεων που αντιμετωπίζει και των δυνατοτήτων που διαθέτει.
Η μεγαλύτερη καταστροφή δεν θα ήταν να μην υλοποιηθούν όλα όσα είχαν σχεδιαστεί. Η μεγαλύτερη καταστροφή θα ήταν να χαθεί ακόμη μία ιστορική ευκαιρία για έναν τόπο που δεν αντέχει άλλη αναβολή.
Ο.Ρ.