Επτά χρόνια εγκατάλειψης άφησαν βαθιά σημάδια σε έναν από τους σημαντικότερους ιστορικούς και ιαματικούς προορισμούς της χώρας. Η νέα σύμβαση για την αναβάθμιση του υδροθεραπευτηρίου δημιουργεί προσδοκίες. Το πραγματικό ζητούμενο, όμως, είναι αν θα αποτελέσει την αφετηρία ενός ολοκληρωμένου σχεδίου που θα επαναφέρει την Τραϊανούπολη στον χάρτη των διεθνών προορισμών θερμαλισμού και ευεξίας.
Υπάρχουν τόποι που η ίδια η ιστορία τούς έχει χαρίσει ένα συγκριτικό πλεονέκτημα που δεν μπορεί να κατασκευαστεί ούτε να αγοραστεί. Τόποι όπου η φύση, ο πολιτισμός και η ανθρώπινη δημιουργία συνυπάρχουν επί αιώνες, διαμορφώνοντας μια μοναδική ταυτότητα και μια αναπτυξιακή δυναμική που ελάχιστες περιοχές διαθέτουν. Η Τραϊανούπολη, του δήμου Αλεξανδρούπολης, είναι ένας από αυτούς.
Η Τραϊανούπολη ιδρύθηκε στις αρχές του 2ου αιώνα μ.Χ. από τον Ρωμαίο αυτοκράτορα Τραϊανό, σε ένα στρατηγικό σημείο της αρχαίας Εγνατίας Οδού. Η αφθονία των θερμών πηγών συνέβαλε καθοριστικά στην ανάπτυξή της ως σημαντικού διοικητικού, εμπορικού και θεραπευτικού κέντρου της Θράκης, ενώ κατά τους βυζαντινούς χρόνους διατήρησε τον ρόλο της ως τόπος φιλοξενίας, λουτροθεραπείας και διακίνησης ταξιδιωτών. Ελάχιστοι τόποι στην Ελλάδα διαθέτουν μια τόσο αδιάλειπτη ιστορική συνέχεια, όπου η φυσική κληρονομιά και η ανθρώπινη παρουσία συνυπάρχουν επί σχεδόν δύο χιλιετίες.
Εδώ και σχεδόν δύο χιλιάδες χρόνια, οι φυσικές θερμές πηγές αναβλύζουν αδιάκοπα, διατηρώντας ζωντανή μια παράδοση θεραπείας που ξεκίνησε από τη ρωμαϊκή εποχή και συνεχίστηκε αδιάλειπτα μέχρι τη σύγχρονη Ελλάδα. Δίπλα στον αρχαιολογικό χώρο της αρχαίας Τραϊανούπολης, τη Χάνα και τα ιστορικά βυζαντινά λουτρά, αναπτύχθηκε διαχρονικά ένας τόπος που θα μπορούσε σήμερα να αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους προορισμούς ιαματικού τουρισμού της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.
Το ιαματικό νερό της Τραϊανούπολης, που αναβλύζει σε θερμοκρασία περίπου 51 βαθμών Κελσίου, είναι αναγνωρισμένος φυσικός ιαματικός πόρος με ιδιαίτερη μεταλλική σύσταση και θεραπευτικές εφαρμογές. Για δεκαετίες αποτέλεσε πόλο έλξης για χιλιάδες επισκέπτες από ολόκληρη την Ελλάδα, συμβάλλοντας στην τοπική οικονομία και προβάλλοντας τον Έβρο ως προορισμό υγείας και ευεξίας.
Η αξία της Τραϊανούπολης, όμως, δεν περιορίζεται στις θεραπευτικές ιδιότητες των πηγών της. Η γειτνίαση με το Δέλτα του Έβρου, η εύκολη πρόσβαση από την Εγνατία Οδό, το λιμάνι και το αεροδρόμιο της Αλεξανδρούπολης, καθώς και η μοναδική συνύπαρξη φυσικού περιβάλλοντος, αρχαιολογικών μνημείων και σύγχρονων υποδομών δημιουργούν τις προϋποθέσεις για έναν ολοκληρωμένο προορισμό θερμαλισμού, πολιτισμού και ήπιας τουριστικής ανάπτυξης.
Σε μια περίοδο κατά την οποία ο τουρισμός ευεξίας αναπτύσσεται με ταχείς ρυθμούς διεθνώς και οι ιστορικές λουτροπόλεις επανατοποθετούνται στον παγκόσμιο τουριστικό χάρτη, η Τραϊανούπολη θα μπορούσε να αποτελεί ένα από τα ισχυρότερα αναπτυξιακά πλεονεκτήματα του Έβρου και της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης.
Κι όμως, ενώ οι φυσικές πηγές δεν σταμάτησαν ποτέ να αναβλύζουν, ο χώρος που δημιουργήθηκε για να αξιοποιήσει αυτόν τον μοναδικό φυσικό πλούτο οδηγήθηκε σε μια μακρά περίοδο σιωπής. Οι εγκαταστάσεις, που κάποτε αποτελούσαν σημείο αναφοράς για τον ελληνικό ιαματικό τουρισμό, έμειναν ουσιαστικά ανενεργές επί περίπου επτά χρόνια. Και μαζί τους πάγωσε μια σημαντική αναπτυξιακή προοπτική για ολόκληρη την περιοχή.
Αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα σήμερα. Δεν αφορά απλώς την ανακαίνιση ενός υδροθεραπευτηρίου. Αφορά το αν η Τραϊανούπολη θα ανακτήσει τον ιστορικό της ρόλο ως ένας ζωντανός πυρήνας υγείας, ευεξίας, πολιτισμού και βιώσιμης ανάπτυξης ή αν θα παραμείνει ακόμη μία χαμένη ευκαιρία για τον Έβρο.
Επτά χρόνια που κόστισαν ακριβά
Η πολύχρονη αδράνεια δεν άφησε ανεπηρέαστες τις εγκαταστάσεις. Το αντίθετο. Για περίπου επτά χρόνια το συγκρότημα παρέμεινε ουσιαστικά εκτός λειτουργίας, με αποτέλεσμα ο χρόνος, η έλλειψη συντήρησης και η φυσική φθορά να αφήσουν έντονα τα σημάδια τους στο υδροθεραπευτήριο, στις ξενοδοχειακές υποδομές και στον περιβάλλοντα χώρο.
Το κόστος αυτής της εγκατάλειψης δεν αποτυπώνεται μόνο στις φθορές των κτιρίων. Αποτυπώνεται στις χαμένες ευκαιρίες για την τοπική οικονομία, στις θέσεις εργασίας που δεν δημιουργήθηκαν, στις επιχειρήσεις που στερήθηκαν επισκέπτες, αλλά και στην απώλεια μιας σημαντικής ταυτότητας για τον Έβρο. Σε μια περίοδο κατά την οποία ο ιαματικός και ο τουρισμός ευεξίας αναπτύσσονται δυναμικά σε ολόκληρη την Ευρώπη, η Τραϊανούπολη έμεινε ουσιαστικά εκτός χάρτη.
Οι ευθύνες για αυτή την εικόνα δεν μπορούν να αναζητηθούν μόνο σε μία δημοτική περίοδο ή σε μία διοίκηση. Πρόκειται για μια διαχρονική αδυναμία σχεδιασμού και αξιοποίησης ενός δημόσιου περιουσιακού στοιχείου με ιδιαίτερη ιστορική, κοινωνική και οικονομική αξία. Όταν ένας τόπος με τόσο σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα παραμένει αναξιοποίητος επί σειρά ετών, το πρόβλημα παύει να είναι διαχειριστικό και μετατρέπεται σε στρατηγικό.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η πρόσφατη υπογραφή της σύμβασης για τη λειτουργική και ενεργειακή αναβάθμιση του υδροθεραπευτηρίου από την Τουριστική Ιαματική Επιχείρηση του Δήμου Αλεξανδρούπολης αποτελεί αναμφίβολα μια θετική εξέλιξη. Κάθε βήμα που οδηγεί στην αποκατάσταση και την επαναλειτουργία ενός τόσο σημαντικού χώρου οφείλει να αναγνωρίζεται και να υποστηρίζεται.
Η υπογραφή μιας σύμβασης, όμως, δεν μπορεί να αποτελεί από μόνη της λόγο εφησυχασμού. Αντίθετα, σηματοδοτεί την έναρξη μιας απαιτητικής διαδρομής, η επιτυχία της οποίας θα κριθεί από το τελικό αποτέλεσμα και όχι από τις εξαγγελίες.
Είναι εύλογο, λοιπόν, οι πολίτες να ζητούν σαφείς απαντήσεις. Είναι το διαθέσιμο χρηματοδοτικό αντικείμενο επαρκές για να αποκαταστήσει τις ζημιές που συσσωρεύτηκαν στα χρόνια της εγκατάλειψης; Περιλαμβάνει μόνο το υδροθεραπευτήριο ή εντάσσεται σε έναν ευρύτερο σχεδιασμό που θα οδηγήσει και στην πλήρη επαναλειτουργία των ξενοδοχειακών εγκαταστάσεων και του συνόλου του συγκροτήματος; Υπάρχει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για την ολοκλήρωση των εργασιών και την επανυποδοχή των πρώτων επισκεπτών;
Εξίσου σημαντικό είναι το ερώτημα της επόμενης ημέρας. Με ποιο μοντέλο θα λειτουργήσει το συγκρότημα; Έχουν προβλεφθεί οι αναγκαίες αδειοδοτήσεις, οι αναγκαίοι νέοι πόροι, η προβολή και η επαγγελματική διαχείριση που απαιτεί ένας σύγχρονος προορισμός θερμαλισμού; Υπάρχει στρατηγική συνεργασίας με τον τουριστικό κλάδο, τα ασφαλιστικά ταμεία, τις αγορές του εξωτερικού και τους φορείς της υγείας;
Τα ερωτήματα αυτά δεν εκφράζουν καχυποψία ούτε διάθεση μηδενισμού. Εκφράζουν τη λογική απαίτηση μιας τοπικής κοινωνίας που έχει δει κατά το παρελθόν σημαντικές υποδομές να εξαγγέλλονται, να χρηματοδοτούνται, αλλά να μην αποδίδουν ποτέ το αναμενόμενο αναπτυξιακό αποτέλεσμα.
Η απάντηση, επομένως, δεν θα δοθεί με την ολοκλήρωση των οικοδομικών εργασιών. Θα δοθεί όταν η Τραϊανούπολη αποκτήσει και πάλι ζωή, όταν οι εγκαταστάσεις λειτουργούν καθημερινά, όταν οι επισκέπτες επιστρέψουν και όταν ο Έβρος ξαναβάλει στον αναπτυξιακό του χάρτη έναν χώρο που επί δεκαετίες αποτελούσε σημείο αναφοράς για τον ελληνικό ιαματικό τουρισμό.
Το ευρωπαϊκό παράδειγμα και η μεγάλη ευκαιρία της Τραϊανούπολης
Η απάντηση στα παραπάνω ερωτήματα δεν αφορά μόνο την ολοκλήρωση ενός τεχνικού έργου. Αφορά, κυρίως, το αναπτυξιακό μοντέλο που θα επιλεγεί για την Τραϊανούπολη τις επόμενες δεκαετίες.
Η διεθνής εμπειρία αποδεικνύει ότι η επιτυχία των ιστορικών ιαματικών κέντρων δεν στηρίζεται μόνο στην ανακαίνιση των εγκαταστάσεων, αλλά στη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου οικοσυστήματος υγείας, ευεξίας, πολιτισμού και ποιοτικού τουρισμού. Πόλεις όπως το Karlovy Vary στην Τσεχία, το Baden-Baden στη Γερμανία, η λουτρόπολη του Μπάντεν στην Αυστρία και η Montecatini Terme στην Ιταλία δεν διατήρησαν απλώς τα ιστορικά τους λουτρά. Τα μετέτρεψαν σε σύγχρονους αναπτυξιακούς πυρήνες, συνδυάζοντας τον ιατρικό θερμαλισμό με υπηρεσίες ευεξίας, ξενοδοχειακές μονάδες υψηλών προδιαγραφών, συνεδριακό τουρισμό, πολιτιστικές εκδηλώσεις, γαστρονομία και δράσεις που λειτουργούν καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Σήμερα αποτελούν διεθνώς αναγνωρισμένους προορισμούς, δημιουργώντας σημαντικό εισόδημα, χιλιάδες θέσεις εργασίας και υψηλή προστιθέμενη αξία για τις τοπικές οικονομίες.
Η Τραϊανούπολη διαθέτει όλες τις αντικειμενικές προϋποθέσεις για να ακολουθήσει μια αντίστοιχη πορεία. Η ιστορία δύο χιλιάδων ετών, οι αναγνωρισμένες ιαματικές πηγές, η γειτνίαση με το Δέλτα του Έβρου, η εύκολη πρόσβαση από την Εγνατία Οδό, το λιμάνι και το αεροδρόμιο της Αλεξανδρούπολης, αλλά και η γεωγραφική της θέση στο σταυροδρόμι των Βαλκανίων, συνθέτουν ένα μοναδικό αναπτυξιακό πλεονέκτημα.
Για να αξιοποιηθεί, όμως, απαιτείται κάτι πολύ περισσότερο από μία εργολαβία αποκατάστασης. Απαιτείται ένα ολοκληρωμένο στρατηγικό σχέδιο με ορίζοντα δεκαετιών, διεθνή εξωστρέφεια, επαγγελματική διοίκηση, συνεργασίες με πανεπιστήμια, ερευνητικά ιδρύματα και φορείς του ιαματικού τουρισμού, προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων και σύγχρονες υπηρεσίες που θα απευθύνονται τόσο στην ελληνική όσο και στη διεθνή αγορά.
Η Τραϊανούπολη δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί ως μία ακόμη δημοτική εγκατάσταση που απλώς θα επαναλειτουργήσει μόνο σαν υλοποίηση προεκλογικής εξαγγελίας. Μπορεί να αποτελέσει τον πυρήνα ενός νέου αναπτυξιακού οικοσυστήματος για τον Έβρο, συνδέοντας τον ιαματικό τουρισμό με τον πολιτισμό, τον οικοτουρισμό, τη γαστρονομία, την τοπική αγροδιατροφή και τις εναλλακτικές μορφές φιλοξενίας. Μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά με το Δέλτα του Έβρου, τη Δαδιά, τη Σαμοθράκη και τους υπόλοιπους φυσικούς και πολιτιστικούς προορισμούς της περιοχής, ενισχύοντας τη διάρκεια παραμονής των επισκεπτών και δημιουργώντας μια νέα, ισχυρή τουριστική ταυτότητα για ολόκληρο τον νομό.
Το στοίχημα δεν είναι το έργο. Είναι η επόμενη ημέρα.
Η ιστορία έχει ήδη κάνει το δικό της χρέος απέναντι στην Τραϊανούπολη. Της χάρισε έναν φυσικό ιαματικό πλούτο που αναβλύζει αδιάκοπα εδώ και σχεδόν δύο χιλιετίες, μια μοναδική πολιτιστική κληρονομιά και μια γεωγραφική θέση που ελάχιστοι προορισμοί διαθέτουν. Το ερώτημα δεν είναι αν ο τόπος έχει τις προϋποθέσεις να πρωταγωνιστήσει. Τις είχε πάντα.
Το πραγματικό ερώτημα είναι αν εμείς θα αποδειχθούμε αντάξιοι αυτού του συγκριτικού πλεονεκτήματος. Αν θα αρκεστούμε στην ολοκλήρωση ενός ακόμη δημόσιου έργου ή αν θα τολμήσουμε να σχεδιάσουμε την Τραϊανούπολη των επόμενων τριάντα ετών. Μια Τραϊανούπολη που θα λειτουργεί ως διεθνής προορισμός θερμαλισμού, ευεξίας και πολιτισμού, δημιουργώντας θέσεις εργασίας, επενδύσεις, εισόδημα και υπεραξία για ολόκληρο τον Έβρο.
Η πρόσφατη σύμβαση μπορεί να αποτελέσει την απαρχή αυτής της νέας εποχής. Μπορεί όμως να αποδειχθεί και μία ακόμη χαμένη ευκαιρία, αν δεν συνοδευτεί από ένα ολοκληρωμένο σχέδιο λειτουργίας, εξωστρέφειας και διαρκούς αναβάθμισης. Η ευθύνη δεν ανήκει μόνο στη δημοτική αρχή ούτε μόνο στον ανάδοχο του έργου. Αφορά την Πολιτεία, την Τοπική Αυτοδιοίκηση, τους παραγωγικούς φορείς, την επιστημονική κοινότητα και όλους όσοι επιθυμούν έναν Έβρο που αξιοποιεί τα συγκριτικά του πλεονεκτήματα αντί να τα αφήνει να φθείρονται.
Γιατί οι φυσικές πηγές της Τραϊανούπολης δεν σταμάτησαν ποτέ να αναβλύζουν. Εκείνο που σταμάτησε ήταν το όραμα να αξιοποιηθούν όπως πραγματικά τους αξίζει.
Η νέα αυτή προσπάθεια δεν πρέπει να κριθεί μόνο από την αποκατάσταση ενός κτιρίου. Πρέπει να κριθεί από το αν, δέκα χρόνια από σήμερα, η Τραϊανούπολη θα έχει καταφέρει να ξαναγίνει αυτό που υπήρξε επί αιώνες: ένας ζωντανός τόπος θεραπείας, φιλοξενίας, ανάπτυξης και εξωστρέφειας, αντάξιος της ιστορίας του και αντάξιος των ανθρώπων του Έβρου.
Ο.Ρ.