Τρία χρόνια από τη μεγάλη πυρκαγιά της 19ης Αυγούστου 2023, ανοίγουμε τον φάκελο της ανασυγκρότησης: τι υποσχέθηκε η Πολιτεία, τι χρηματοδοτήθηκε, τι έγινε έργο και τι πραγματικά κρύβεται πίσω από τα περίφημα 3 δισ. του Έβρου.
19 Αυγούστου 2023 – 19 Αυγούστου 2026. Τρία χρόνια μετά...
Υπάρχουν ημερομηνίες που ένας τόπος δεν μπορεί και δεν πρέπει να ξεχάσει. Για τον Έβρο, η 19η Αυγούστου 2023 είναι μία από αυτές.
Ήταν η ημέρα που ξεκίνησε η μεγάλη πυρκαγιά στην περιοχή της Αλεξανδρούπολης. Μια φωτιά που τις επόμενες ημέρες ενώθηκε με το μέτωπο της Δαδιάς και εξελίχθηκε σε μία από τις μεγαλύτερες δασικές πυρκαγιές που έχουν καταγραφεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η καταστροφή δεν μετρήθηκε μόνο σε καμένα στρέμματα. Άφησε πίσω της νεκρούς, κατεστραμμένες περιουσίες, κτηνοτροφικές και αγροτικές εκμεταλλεύσεις, πληγωμένα χωριά και ένα οικοσύστημα διεθνούς σημασίας που υπέστη πρωτοφανές πλήγμα. Η φωτιά επηρέασε καθοριστικά το Εθνικό Πάρκο Δαδιάς και συνολικά περισσότερα από 900.000 στρέμματα γης στον Έβρο.
Τρία χρόνια αργότερα, η επέτειος δεν προσφέρεται μόνο για μνήμη. Επιβάλλει απολογισμό.
Γιατί πάνω στα αποκαΐδια εκείνου του Αυγούστου οικοδομήθηκε μία μεγάλη πολιτική υπόσχεση: ότι ο Έβρος δεν θα αποκατασταθεί απλώς, αλλά θα αποκτήσει ένα νέο αναπτυξιακό μοντέλο.
Ήδη στις 31 Αυγούστου 2023 ο Πρωθυπουργός ανακοίνωνε στη Βουλή ότι θα καταρτιστεί ειδικό αναπτυξιακό σχέδιο για τον Έβρο.
Τον Οκτώβριο του 2024, στην Ορεστιάδα, το σχέδιο απέκτησε αριθμούς και συγκεκριμένους πυλώνες. Η κυβέρνηση παρουσίασε ένα συνολικό πακέτο που περιλάμβανε 90 εκατ. ευρώ για στήριξη και αποκατάσταση μετά την πυρκαγιά, 2,5 δισ. ευρώ για το Σχέδιο Ανάπτυξης Έβρου 2021–2030 με 136 έργα, 180 εκατ. ευρώ για το νέο πρόγραμμα έργων και μελετών «Έβρος Μετά» 2025–2030 και περισσότερα από 60 εκατ. ευρώ για 19 στοχευμένα μέτρα πολιτικής.
Τα «3 δισ.»
Ο δημόσιος διάλογος των τελευταίων ημερών δημιουργεί την εντύπωση ότι μετά την πυρκαγιά του 2023 αποφασίστηκε ένα ενιαίο, νέο πρόγραμμα περίπου 3 δισ. ευρώ για την ανασυγκρότηση του Έβρου.
Όμως τα ίδια τα επίσημα στοιχεία δείχνουν μια περισσότερο σύνθετη πραγματικότητα.
Το μεγαλύτερο τμήμα του ποσού —περίπου 2,5 δισ. ευρώ— αφορά το Τοπικό Σχέδιο Ανάπτυξης του Έβρου για την περίοδο 2021–2030. Δηλαδή ένα πλαίσιο έργων που χρονικά ξεκινά δύο χρόνια πριν από τη μεγάλη πυρκαγιά.
Σε αυτό περιλαμβάνονται μεγάλα έργα υποδομών και δημόσιες επενδύσεις: σιδηροδρομικά έργα, λιμενικές παρεμβάσεις, οδικές υποδομές, ο μεθοριακός σταθμός των Κήπων, φοιτητικές εστίες, υγειονομικές και άλλες δημόσιες υποδομές.
Πρόκειται ασφαλώς για έργα σημαντικά για τον Έβρο. Κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει την αναπτυξιακή τους αξία.
Το ερώτημα όμως που εύλογα μπορεί να τεθεί, είναι διαφορετικό: Μπορούν όλα αυτά να εμφανίζονται ως νέα χρηματοδότηση που γεννήθηκε από την ανάγκη ανασυγκρότησης μετά την καταστροφή του 2023;
Αν ένα έργο είχε σχεδιαστεί, χρηματοδοτηθεί ή δρομολογηθεί πριν από τη φωτιά, παραμένει σημαντικό έργο για τον Έβρο. Δεν μετατρέπεται όμως αυτομάτως σε νέο έργο της μεταπυρικής ανασυγκρότησης.
Αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη.
Από τα 180 στα 309 εκατ. – και η σύγχυση των αριθμών
Η συζήτηση έγινε ακόμη εντονότερη τις τελευταίες ημέρες.
Σήμερα, η επίσημη πλατφόρμα του «Έβρος Μετά» εμφανίζει συνολικό Master Plan 2,949 δισ. ευρώ, ενώ για το «Νέο Πρόγραμμα Έργων και Μελετών / ΕΒΡΟΣ ΜΕΤΑ 2025–2030» καταγράφει προϋπολογισμό περίπου 312,6 εκατ. ευρώ.
Η κυβέρνηση από την πλευρά της υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει συρρίκνωση. Σύμφωνα με την πρόσφατη τοποθέτηση του αρμόδιου Υφυπουργού Κώστα Κατσαφάδου, το συνολικό σχέδιο προσεγγίζει τα 3 δισ. ευρώ: περίπου 2,5 δισ. για το Τοπικό Σχέδιο Ανάπτυξης και περίπου 309 εκατ. για την ΟΧΕ «ΕΒΡΟΣ-ΜΕΤΑ», η οποία, όπως τονίζεται, ενισχύθηκε σε σχέση με τον αρχικό σχεδιασμό των 180 εκατ. ευρώ.
Από την άλλη πλευρά, η κριτική που διατυπώνεται τις τελευταίες ημέρες υποστηρίζει ότι το αρχικό Master Plan των περίπου 3 δισ. ουσιαστικά περιορίζεται σε ένα νέο πρόγραμμα περίπου 309 εκατ. ευρώ.
Ποια η πραγματικότητα και ποιος έχει δίκιο;
Ίσως το σημαντικότερο είναι ότι συγκρίνονται διαφορετικά μεγέθη σαν να ήταν το ίδιο πράγμα.
Τα 309 εκατ. δεν είναι ολόκληρο το αναπτυξιακό πρόγραμμα του Έβρου. Από την άλλη, ούτε τα σχεδόν 3 δισ. μπορούν να παρουσιάζονται χωρίς διευκρίνιση ως 3 δισ. νέων χρημάτων που αποφασίστηκαν μετά τη φωτιά.
Και αυτή ακριβώς είναι η συζήτηση που λείπει.
Όχι πόσα ανακοινώθηκαν – πόσα έγιναν
Τρία χρόνια μετά, όμως, υπάρχει ένα ακόμη σημαντικότερο ερώτημα από τη λογιστική σύνθεση των 3 δισ.:
Πόσα από αυτά έχουν μετατραπεί σε πραγματικό έργο;
Πόσα έχουν εξασφαλισμένη χρηματοδότηση; Πόσα έχουν δημοπρατηθεί;
Πόσα συμβασιοποιήθηκαν; Πόσα βρίσκονται σήμερα σε εργοτάξιο;
Πόσα ολοκληρώθηκαν;
Και τελικά, ποιο είναι το πραγματικό ποσό που έχει εκταμιευθεί και επενδυθεί στον Έβρο μέχρι τις 19 Αυγούστου 2026;
Δεν σημαίνει όμως ότι τίποτα δεν προχώρησε.
Αντιθέτως. Στα δάση βρίσκονται σε εξέλιξη παρεμβάσεις πρόληψης και αποκατάστασης μετά την πυρκαγιά, ενώ από τους πρώτους μήνες μετά την καταστροφή είχαν ξεκινήσει αντιδιαβρωτικές και αντιπλημμυρικές εργασίες.
Παράλληλα, έχουν προωθηθεί δεκάδες έργα σε συνεργασία με την Περιφέρεια, μεταξύ των οποίων παρεμβάσεις για τις συνέπειες της πυρκαγιάς στα ρέματα δυτικά της Αλεξανδρούπολης και η ολιστική μελέτη αντιπλημμυρικών παρεμβάσεων στις λεκάνες απορροής του Έβρου.
Όπως όμως πρέπει να αναγνωριστεί και κάτι ακόμη: άλλο η ένταξη ενός έργου σε έναν πίνακα, άλλο η εξασφάλιση χρηματοδότησης και άλλο η ολοκλήρωσή του.
Ο Έβρος χρειάζεται πλέον έναν δημόσιο, εύληπτο πίνακα λογοδοσίας. Έργο προς έργο. Προϋπολογισμός, πηγή χρηματοδότησης, ημερομηνία ένταξης, δημοπράτηση, σύμβαση, ποσοστό υλοποίησης και πραγματικές πληρωμές.
Έτσι μόνο θα τελειώσει η μάχη των αριθμών.
Τρία χρόνια μετά, τι βλέπει ο κάτοικος;
Υπάρχει όμως και ένα πολύ πιο αυστηρό κριτήριο. Η καθημερινότητα.
Ο κάτοικος της Δαδιάς, του Σουφλίου, των Φερών, της Ορεστιάδας, του Διδυμοτείχου ή της Αλεξανδρούπολης δεν αξιολογεί την ανασυγκρότηση με βάση το άθροισμα των προϋπολογισμών.
Την αξιολογεί από το αν αισθάνεται ότι ο τόπος του έχει μέλλον.
Από το αν δημιουργούνται πραγματικές θέσεις εργασίας. Αν ο αγρότης και ο κτηνοτρόφος μπορούν να παραμείνουν στην παραγωγή. Αν οι νέοι έχουν λόγο να μείνουν. Αν οι υποδομές βελτιώνονται. Αν τα χωριά σταματούν να αδειάζουν. Αν η περιοχή είναι καλύτερα προστατευμένη απέναντι στην επόμενη μεγάλη φωτιά ή πλημμύρα.
Γιατί η ανασυγκρότηση του Έβρου δεν μπορεί να είναι απλώς αποκατάσταση όσων κάηκαν.
Ο Έβρος είχε σοβαρά προβλήματα και πριν από τη φωτιά.
Δημογραφική συρρίκνωση, γήρανση, αποδυνάμωση του πρωτογενούς τομέα, εγκατάλειψη της υπαίθρου, ελλείψεις σε υποδομές και δυσκολία συγκράτησης νέων ανθρώπων.
Η πυρκαγιά του 2023 έκανε αυτά τα προβλήματα ακόμη πιο επείγοντα.
Από γεωπολιτικό σύνορο σε τόπο που μπορείς να ζήσεις
Τα τελευταία χρόνια ακούμε συχνά ότι ο Έβρος αποκτά αυξημένη γεωστρατηγική σημασία.
Και πράγματι αποκτά.
Η Αλεξανδρούπολη αναδεικνύεται σε ενεργειακό, λιμενικό και στρατηγικό κόμβο. Μεγάλα σιδηροδρομικά και διασυνοριακά έργα σχεδιάζονται. Οι ενεργειακές υποδομές αλλάζουν τον ρόλο της περιοχής στον χάρτη της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.
Όλα αυτά είναι σημαντικά.
Υπάρχει όμως μια αντίφαση που τρία χρόνια μετά τη φωτιά γίνεται όλο και δυσκολότερο να αγνοηθεί:
Δεν αρκεί ο Έβρος να γίνεται σημαντικότερος για την Ελλάδα και την Ευρώπη. Πρέπει να γίνεται καλύτερος τόπος για τους ανθρώπους που ζουν σε αυτόν.
Αν δισεκατομμύρια περνούν από σχεδιασμούς και προϋπολογισμούς, ενώ ο πληθυσμός εξακολουθεί να μειώνεται και η περιφέρεια να χάνει παραγωγικές δυνάμεις, τότε κάτι ουσιαστικό λείπει από την εξίσωση.
Η θλιβερή επέτειος πρέπει να γίνει λογοδοσία
Τρία χρόνια μετά τη 19η Αυγούστου 2023, η συζήτηση δεν χρειάζεται ούτε μηδενισμό ούτε πανηγυρισμούς.
Έργα έγιναν. Άλλα βρίσκονται σε εξέλιξη. Νέα χρηματοδοτικά εργαλεία δημιουργήθηκαν.
Αλλά ταυτόχρονα υπάρχουν καθυστερήσεις, διαφορετικές εκδοχές για το τι ακριβώς περιλαμβάνει το περίφημο ποσό των 3 δισ. και —κυρίως— ένα εύλογο αίτημα της τοπικής κοινωνίας να γνωρίζει τι από όλα αυτά αποτελεί πραγματικά νέα μεταπυρική επένδυση και τι προϋπήρχε.
Γι’ αυτό η σημερινή μαύρη επέτειος θα μπορούσε να σηματοδοτήσει κάτι περισσότερο από ακόμη μία τελετουργική αναφορά στην καταστροφή.
Να αποτελέσει την αφετηρία για έναν ετήσιο, δημόσιο απολογισμό της ανασυγκρότησης του Έβρου.
Όχι όμως με εξαγγελίες, αλλά με αριθμούς.
Όχι με συνολικά ποσά που αθροίζουν διαφορετικές περιόδους, προγράμματα και πηγές χρηματοδότησης. Αλλά με έργα που ο πολίτης μπορεί να δει και να αξιολογήσει.
Όχι μόνο με το τι θα γίνει. Αλλά πρωτίστως με το τι έγινε.
Γιατί τρία χρόνια μετά, το πραγματικό χρέος απέναντι στον Έβρο δεν είναι απλώς να θυμόμαστε τι κάηκε.
Είναι να μπορούμε να αποδείξουμε τι χτίστηκε στη θέση όσων χάθηκαν — και κυρίως τι χτίζεται για να μη χαθεί μαζί με το δάσος και το μέλλον του ίδιου του τόπου.
Ο.Ρ.